Błoto jako nośnik zanieczyszczeń – jak powstaje i dlaczego jest problemem systemowym?

Błoto przemysłowe i budowlane na drogach publicznych nie jest wyłącznie problemem estetycznym. Jego obecność i wtórna emisja do atmosfery to realne zagrożenie dla środowiska i zdrowia organizmów żywych. W artykule analizujemy systemowy problem wtórnej emisji błota przemysłowego, a także przedstawiamy rozwiązania Frutiger, które umożliwiają skuteczne czyszczenie pojazdów przemysłowych, budowlanych i rolniczych przed wjazdem na drogę publiczną.

Czym jest błoto przemysłowe z fizycznego punktu widzenia?

Błoto generowane na terenach inwestycji infrastrukturalnych, w kopalniach, zakładach przemysłowych oraz na składowiskach odpadów nie jest jedynie mechaniczną mieszaniną gleby i wody. Jest to układ zawierający liczne szkodliwe związki, które wydostają się z terenu inwestycji i zanieczyszczają środowisko, w którym żyjemy.

Fizykochemiczne właściwości błota wynikają z obecności minerałów ilastych, takich jak kaolinit, montmorylonit, bentonit, sepiolit czy palygorskite, których rozmiar cząstek nie przekracza 2 μm. Są to cząstki sklasyfikowane według teorii strukturalnych jako krystaliczne lub amorficzne. Charakteryzują się niezwykle rozwiniętą powierzchnią właściwą oraz ujemnym ładunkiem powierzchniowym.

Dlaczego błoto jest dobrym nośnikiem zanieczyszczeń?

Cechy strukturalne błota czynią z niego doskonały nośnik dla kationów metali ciężkich. Minerały ilaste oraz towarzyszące im tlenki żelaza (np. getyt) i manganu (np. birnesyt) umożliwiają bardzo skuteczne łączenie się z pierwiastkami wprowadzanymi do środowiska w wyniku działalności przemysłowej i transportowej. Należą do nich np.:

• ołów (Pb);
• kadm (Cd);
• arsen (As);
• miedź (Cu);
• cynk (Zn)
• chrom (Cr).

Adsorpcja tych pierwiastków ma charakter trwały. Prowadzi to do bioakumulacji toksyn, która wywołuje u organizmów żywych zaburzenia mutagenne, uszkodzenia DNA oraz przewlekłą niewydolność narządów wewnętrznych. 

Błoto przemysłowe i budowlane na drogach publicznych – jakie stanowi zagrożenie?

Nanoszenie błota z kół i podwozi pojazdów budowlanych na drogi publiczne inicjuje tzw. zjawisko pylenia wtórnego.

• Depozycja mechaniczna – wilgotne błoto przylegające do bieżników opon, nadkoli i ram podwozia odpada pod wpływem siły odśrodkowej i drgań podczas jazdy, osadzając się bezpośrednio na asfalcie dróg publicznych.
• Odparowanie i konsolidacja – w warunkach niskiej wilgotności powietrza oraz i wpływem promieniowania słonecznego wilgoć odparowuje z błota, przekształcając spoistą masę w suchy pył mineralno-organiczny.
• Deintegracja i uniesienie – przejeżdżające wzburzają suchy pył w powietrze, powodując zanieczyszczenie atmosfery związkami zawartymi w błocie.

Szkodliwość pyłu z błota budowlanego

Normy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wyróżniają dwa rodzaje cząstek, które powstają wskutek unoszenia się w powietrze rozdrobnionego błota przemysłowego.

• Frakcja PM10 –  cząstki o średnicy <10 μm, które osadzają się głównie w górnych drogach oddechowych i oskrzelach, wywołując odczyny zapalne, uciążliwy kaszel, duszności oraz nasilają objawy astmy i alergii.
• Frakcja PM2.5 – cząstki o średnicy <2,5 μm, które ze względu na mikroskopijne rozmiary dostają do pęcherzyków płucnych i przenikają do krwiobiegu. Przyczyniają się do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak zawały serca, udary mózgu, nowotwory płuc i krtani oraz przewlekła obturacyjna chorobę płuc (POChP).

Kto ponosi odpowiedzialność za zanieczyszczenia dróg publicznych?

Polskie prawodawstwo traktuje nanoszenie zanieczyszczeń na drogi publiczne jako poważne wykroczenie przeciwko bezpieczeństwu i porządkowi w ruchu drogowym. Kierowcy samochodów ciężarowych i maszyn budowlanych oraz inne podmioty odpowiadające za zanieczyszczenie dróg publicznych (np. kierownik budowy) za niedopłenienie obowiązku czyszczenia kół i podwozia mogą ponieść odpowiedzialność administracyjną lub karną.

• Artykuł 91 Kodeksu wykroczeń – penalizuje zanieczyszczanie drogi publicznej (w tym błotem) lub pozostawianie na niej przedmiotów mogących spowodować niebezpieczeństwo lub utrudnienie w ruchu, przewidując karę grzywny do 1500 PLN albo karę nagany. Usunięcie zanieczyszczenia jest bezwzględnym obowiązkiem sprawcy.
• Artykuł 45 ust. 1 pkt 9 ustawy Prawo o ruchu drogowym – zabrania zaśmiecania i zanieczyszczania dróg publicznych pod rygorem mandatu karnego w wysokości do 200 PLN.
• Artykuł 90 Kodeksu wykroczeń – w sytuacji gdy zalegające na jezdni błoto bezpośrednio utrudnia ruch innym pojazdom, policja może nałożyć mandat w wysokości od 500 do 5000 PLN oraz przypisać kierowcy 8 punktów karnych.
• Artykuł 132 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym – uprawnia organy kontroli do zatrzymania dowodu rejestracyjnego pojazdu (np. wywrotki lub przyczepy), jeśli jego stan techniczny lub stopień zabrudzenia zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego.
• Artykuł 5 ust. 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach – nakłada na sprawcę zanieczyszczenia obowiązek natychmiastowego oczyszczenia drogi, a w przypadku zaniechania, koszty sprzątania mogą zostać ściągnięte na drodze administracyjnej lub cywilnej.

W skrajnych przypadkach, gdy zalegające błoto doprowadzi do poślizgu pojazdu i spowoduje katastrofę w ruchu lądowym lub wypadek komunikacyjny, czyn ten przestaje być kwalifikowany jako wykroczenie, a staje się przestępstwem z art. 177 § 1 Kodeksu Karnego, zagrożonym karą pozbawienia wolności do lat 3 (lub od 6 miesięcy do lat 8, jeśli następstwem jest śmierć lub ciężki uszczerbek na zdrowiu).

Czy tradycyjne czyszczenie dróg rozwiązuje problem emisji błota przemysłowego?

Tradycyjne metody utrzymania czystości dróg, takie jak np. stosowanie zamiatarek drogowych, są mało efektywne i generują poważne problemy wtórne. Zamiatarki rozmazują mokre błoto po nawierzchni, a w suchych warunkach doprowadzają do gwałtownego pylenia wtórnego. Skuteczna eliminacja problemu wymaga działań prewencyjnych u źródła, czyli oczyszczenia pojazdów przed ich wyjazdem na drogi publiczne. 

Technologia od Frutiger – systemowe rozwiązanie problemu emisji błota przemysłowego

Jesteśmy oficjalnym dostawcą rozwiązań bazujących na technologii MobyDick, przeznaczonej do oczyszczania kół i podwozi pojazdów budowlanych, przemysłowych i rolniczych przed wjazdem an drogę publiczną. Jej istotą jest zrezygnowanie z wysokiego ciśnienia wody na rzecz u dużej objętości wody przy zachowaniu umiarkowanego / niskiego ciśnienia.

Usuwanie zanieczyszczeń kohezyjnych

Duża objętość wody płynącej pod ciśnieniem rzędu kilku barów tworzy efekt uderzenia hydraulicznego, który skutecznie rozbija i spłukuje zbite konglomeraty gliny, iłu, mułu czy pyłu węglowego z bieżników opon, kół bliźniaczych oraz podwozia.

Ochrona układów smarnych i uszczelnień

W przeciwieństwie do tradycyjnych myjek wysokociśnieniowych (gdzie ciśnienie przekracza 100 barów), woda pod niskim ciśnieniem nie uszkadza delikatnych elementów podwozia, czujników elektronicznych, przewodów hamulcowych ani nie wypłukuje smarów z łożysk i przegubów.

Zatrzymanie substancji ropopochodnych w miejscu depozycji

Umiarkowane ciśnienie nie powoduje zmywania olejów, smarów ani paliw z powierzchni silnika i mostów napędowych, a także uniemożliwia ich mechaniczną emulgację z wodą. Dzięki temu zanieczyszczenia węglowodorowe pozostają na pojazdach, a woda spływająca do osadnika zawiera wyłącznie zawiesinę mineralną. Szlam ten nie jest klasyfikowany jako odpad niebezpieczny, co drastycznie obniża koszty jego wywozu i utylizacji.

Źródła:

1. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9890661/
2. https://www.mobydick.com/en/mobydick-demucking-systems-solve-every-pollution-problem/
3. https://www.mdpi.com/2073-4352/14/12/1046
4. https://www.mobydick.com/en/wheel-wash/references/case-study-tailor-made-line/
5. https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-wykroczen-16788218/art-91
6. https://www.agrofakt.pl/kara-za-zanieczyszczenie-drogi-przez-ciagnik-rolniczy-od-mandatu-az-po-wiezienie/